Kanser Kök Hücresi

Kanser

Kanser büyüme özellikleri bozulmuş hücrelerin klonal yayılımıdır ve somatik genetik hastalıkların en sık, en yaygın ve aynı zamanda en komplike olanıdır. Kanserin nedenleri şöyle sıralanabilir:

% 50 Çevresel nedenler (virüs, bakteri, sigara, obezite, UV ışınlar, alkol, kimyasal karsinojenler)

% 15 Kalıtsal geçiş (prostat, akciğer, meme)

% 35 Rastgele mutasyonlar

Kansere sebep olan etmen her ne olursa olsun, sonuçta hücrenin genetik materyalinde bozulma meydana gelir. Kanserde değişikliğe uğramış genler, normalde doku homeostasisi ve hücre büyümesini düzenleyen üç ana biyolojik yolu (hücre siklusu, apopitosis ve diferansiasyon) etkiler.

Kök Hücre

Kök hücreler (KH) vücuttaki diğer hücre tiplerine (kan, deri, sinir) dönüşebilme potansiyeli olan farklılaşmamış hücrelerdir. Özelleşmemiş öncül hücrelerdir. KH’ler somatik hücrelere göre daha fazla sayıda bölünebilme kabiliyetine sahiptir. Bölünmeleri sonrasında hem KH popülasyonunu korumak için kök hücre olarak kalabilir (öz yenilenme) hem de farklılaşabilir (adanmışlık).

Kök hücreler elde edildikleri kaynağa göre 3’e ayrılır.

Embriyonik KH

Fetal KH

Erişkin KH

Kanser Kök Hücreleri

Kanser kök hücresi ile normal kök hücre kendi kendini yenileyebilme mekanizmasında benzerliklere sahiptir. Normal kök hücreler gibi, kanser kök hücreleri de kendini yenileme ve farklılaşma kapasitesine sahiptir, farklı hücrelere dönüşebilir ve ortak sinyalizasyon yollarından yararlanabilirler. Örneğin Wnt, Hedgehog, Shh ve Notch gibi  sinyal ileti yollarının kök hücrelerinin kendini yenileme özelliğinin düzenlenmesindeki rollerinin anlaşılması, tümör oluşumunun anlaşılmasına yeni ufuk açmıştır.Normal kök hücrelerden farklı olarak kanser kök hücreleri hayvanlara nakledildiklerinde tümör oluşturmalarını sağlayan tümörojenik aktiviteye sahiptirler.

 Kanser kök hücreleri, bir tümör içindeki küçük bir hücre popülasyonunu içerir. Bunlar ayrıca “tümör başlatan hücreler” veya “tümörojenik hücreler” olarak da bilinir. Kanser kök hücreleri ve normal kök hücreler benzer hücre yüzey markerlarına sahiptir.

Kanser kök hücresinin kaynağı aşağıdaki hücre tipleri olabileceği düşünülmektedir:

(1) Malign bir tümörde bulunan tüm tümör hücreleri,

(2) Kötü huylu tümörü tedavi etmek için kullanılan kemoterapötik maddeye direnç gösteren hücreler,

 (3) Uzak metastazlara yol açan hücreler.

Klonal Evrim Modeli ile Kanser Kök Hücre Modelleri

Tümörlerin gelişimini açıklamak için iki ayrı ve birbirine zıt model geliştirilmiştir. Klonal evrim modeli, bir tümör içindeki tüm hücrelerin, tümörün korunmasına değişik derecelerde katkıda bulunduğunu varsaymaktadır. Bu modelde, zaman içinde bir takım genetik ve epigenetik değişiklikler meydana gelir, sonuçta en agresif kanser hücrelerinin tümörün ilerlemesini sağlamaktan sorumlu olduğu görülür. Ayrıca, bir dizi genetik mutasyonla, tümör içindeki herhangi bir kanser hücresi istilacı hale gelebilir, metastazların gelişmesine yol açabilir ve tedavilere direnç oluşturabilir ve nihayetinde hastalığın tekrarlanmasına katkıda bulunur.

Kanser kök hücre modeli ise tümör hücrelerinin bir alt kümesini oluşturan kanser kök hücrelerinin, tümörün başlatılması, ilerlemesi ve tekrarlanmasından nihayet sorumlu olduğunu öne sürmektedir. Kendini yenileme ve farklılaşma yoluyla, kanser kök hücreleri, çeşitli tümör hücrelerinin üretilmesinden sorumludur ve tümör heterojenitesine katkıda bulunur. Ayrıca, bu hipoteze göre, tümör metastazları ve tedavilere direnç doğrudan kanser kök hücrelerinden kaynaklanmaktadır.

Görsel: Stem Cell Microenvironments and Beyond, Advances in Experimental Medicine and Biology 1041

Hem klonal evrim hem de kanser kök hücre modelleri, farklı terapötik etkilere sahiptir. Klonal evrim modelinde, bir tedavi ancak tedavi tümörün ilerlemesinden sorumlu olan çoklu tümör hücre popülasyonlarının ölümüyle sonuçlandığında elde edilebilir. Kanser kök hücre modelinde, bir tedavi ancak tedavi kanser kök hücrelerini hedeflediğinde mümkündür.

Kanser kök hücresini hedef almak için tasarlanan terapötik stratejiler şöyle sıralanabilir:

  • Kanser kök hücre sinyal yollarını hedefleme
  • Kanser kök hücre yüzey belirteçlerini hedefleme
  • Epigenetik mekanizmaları hedefleme
  • Tümör mikro çevresini hedefleme
  • Kanser kök hücre apoptozisini hedefleme

Kaynak ve İleri Okumalar

  1. Mustafa, T. U. N. A. (2009). Solid tümörlerde ve lösemilerde kanser kök hücreleri. Türk Onkoloji Dergisi24(1), 42-47.
  2. İÜKÖK DERS 1- Kök Hücreye Giriş / Ayyub Ebrahimi – 27.11.18
  3. Dawood, S., Austin, L., & Cristofanilli, M. (2014). Cancer Stem Cells: Implications for Cancer Therapy: Page 2 of 3. Oncology28(12).

Hazırlayan: ELİF ÖZDEMİR

11.01.2019

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir